ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ
Αριθμός Ταύτισης Αντικειμένου: 118/στ
Ταξινόμηση: ενδυμασία, ένδυμα, φόρεμα
Τυπολογία: νησιώτικο αναγεννησιακού τύπου
Όνομα / Χαρακτηρισμός: φουστάνι
Τοπικό ή άλλο όνομα: μόρκος πρασινοκόκκινος
Μέρος συνόλου: όχι
Αυθεντικό: ναι
ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Διαστάσεις: Μήκος: 134 εκ. Πλάτος : 45 εκ. (μέσης)
Συντήρηση: όχι
Περιγραφή: Κοκκινοπράσινος μόρκος ή κόκκινο (κόκκ’νου) επίσημο γιορτινό φουστάνι (φ’σταν) της Σκοπέλου. Ο μόρκος προέρχεται από τη γαλλική λέξη «moricaux», που σημαίνει πολύ σκούρο, μαυριδερό χρώμα. Πράγματι, τα παλιότερα φουστάνια είχαν και πολύ σκούρο καφέ χρώμα. Η σκοπελίτικη φουστάνα, μακριά ως τον αστράγαλο και αμάνικη (για να φαίνεται το ανετουράλι), είναι φόρεμα αναγεννησιακού τύπου, με τιράντες, φούστα με πτυχώσεις πολύ φαρδιά. Το κόκκινο αυτό φουστάνι, κατασκευασμένο από απλό βαμβακερό γυαλωμένο ύφασμα (π’χασί) στο πάνω μέρος του, είχε πράσινο (στο χρώμα της χλόης) ποδόγυρο από ατλάζι χωρίς διάκοσμο. Κάτω από το στρογγυλό άνοιγμα του στήθους ο υποτυπώδης μπούστος ή πανωκόρμι έχει ύψος μόλις 1,5 εκ., ενώ στην πλάτη, κάτω από τις τιράντες, φτάνει τα 10 εκ. Στην πίσω αριστερή πλευρά υπάρχει μικρό άσπρο κουμπάκι για το κούμπωμα της τιράντας και μπροστά, στο ύψος των ώμων, μικρή θηλιά. Εσωτερικά, ο μπούστος είναι φοδραρισμένος με υπόλευκο βαμβακερό ύφασμα. Στην κατασκευή του ακολουθεί γενικά την τυπολογία της επίσημης νυφικής στόφας. Το κόκκινο φόρεμα, γνωστό από τον 18ο αιώνα, θεωρούνταν κατώτερο φόρεμα (Δελήτσικου-Παπαχρίστου:103), και ενώ αποτελούσε το νυφικό των κοριτσιών, των οποίων οι οικογένειες αδυνατούσαν να υποβληθούν στα υπέρογκα έξοδα της στόφας, αποτελούσε απαραίτητο συμπλήρωμα της ιματιοθήκης των πλουσιοκόριτσων που το φορούσαν ως δεύτερο φουστάνι στα μπατίκια και στον πρώτο μετά τον γάμο εκκλησιασμό.
Η φούστα είναι βολτιασμένη (πτυχωμένη) από ειδικές τεχνίτριες σε αναρίθμητες πτυχές, με πλάτος μικρότερο από 1εκ. Πάνω από τον ποδόγυρο και σε ύψος 9 εκ., η φούστα είναι ενισχυμένη με διπλό ύφασμα. Με κρεμασμένο το φουστάνι σε κρεμάστρα και ξεκινώντας από ψηλά, πρώτα στην μπροστινή και ύστερα στην πίσω όψη, επαναλάμβαναν ανά δέκα εκατοστά την ίδια διαδικασία: τρύπωναν πατώντας τη βελόνα ανά δύο εκατοστά, σούρωναν το τρύπωμα και πλισάριζαν βρέχοντας τα δάχτυλά τους σε διάλυμα κόλλας. Όταν ολοκλήρωναν το τρύπωμα και το πλισάρισμα άφηναν το φουστάνι να στεγνώσει. Τυλιγμένο σε σεντόνι, το φουστάνι έμενε τρυπωμένο ώσπου να φορεθεί. Τα κόκκινα θεωρούνται πολύτιμα ως προς την βαφή τους, που πριν την ανακάλυψη των χημικών ήταν δυσεύρετες οι χρωστικές ύλες.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Υλικό: βαμβάκι, ατζάλι, στόφα μεταξωτή, αστάρι (αντικείμενο), μεταξοκλωστή (διάκοσμος)
Τεχνικές: υφαντό βιομηχανικό, (αντικείμενο), πτύχωση (διάκοσμος)
Κατασκευαστής: γυναίκες της Σκοπέλου
Χρόνος κατασκευής: τέλη 19ου αιώνα
Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό διαμέρισμα: Μαγνησία, Σκόπελος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία, Β. Σποράδες
ΧΡΗΣΗ
Χρήστης: γυναίκα
Ηλικία: νέα
Κοινωνική ηλικία: –
Πληθυσμιακή / πολιτισμική / εθνοτική ομάδα: –
Περίοδος χρήσης: –
Χρόνος χρήσης: τέλη 19ου αιώνα
Περίσταση χρήσης: γιορτινή
Σκοπός χρήσης: –
Τοποθεσία χρήσης. Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό Διαμέρισμα: Μαγνησία, Σκόπελος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία, Β. Σποράδες
ΑΠΟΚΤΗΣΗ
Τρόπος απόκτησης: δωρεά
Προκάτοχος: Μάρω Μαυρογιάννη – Ροδοπούλου και Μάγδα Μαυρογιάννη
Πιθανή χρονολογία απόκτησης: 2008
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Αχνάρια μεγαλοπρέπειας, μια νέα ματιά στην παράδοση της ελληνικής γυναικείας φορεσιάς, (επιμ. Ι. Παπαντωνίου) κείμενα:Ν. Μαχά-Μπιζούμη, Σ. Παντουβάκη, Ι. Παπαντωνίου, Μ. Πασσά-Κώτσου, Μ. Πήχου, Ξ. Πολίτου, Α. Ρουμελιώτη, έκδ. Γ. & Ν. Λαιμού, Ντ. & Κ. Καρούση, Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου, 2014, σ. 120-127.
– Μ. Δελήτσικου-Παπαχρίστου, Η παραδοσιακή φορεσιά της Σκοπέλου, Δήμος Σκοπέλου 2005.
– Ελληνικές Φορεσιές, πρόλογος Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν, εισαγωγή Μ. Λαδά-Μινώτου, Ντ. Γαγγάδη, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1993, σ. 30-31.
– Α. Καπουρνιώτη, Κ. Τσαλαπάτα, Λύκειο των Ελληνίδων Βόλου, Ημερολόγιο 2004, σ.27-33.
– Ι. Παπαντωνίου, Ελληνικές Φορεσιές, ΠΛΙ, Ναύπλιο 1981, σ. 24.
– Ι. Παπαντωνίου, «ένα κομμάτι ύφασμα» στο Πτυχώσεις. Από το αρχαίο ελληνικό ένδυμα στη μόδα του 21ου αιώνα, τεύχ.51-61, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα & Οργανισμός Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού Α.Ε., Αθήνα 2004.
– Αδ. Σάμψων, «Η λαϊκή φορεσιά της Σκοπέλου και Αλοννήσου, Αρχείον Θεσσαλικών Ερευνών, τόμ.5, ΕΘΕ, Βόλος 1970.
Ερευνητής: Άσπα Καπουρνιώτη, Νίκος Τσιμπλάκης
Ημερομηνία: 1/4/2024