ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ
Αριθμός Ταύτισης Αντικειμένου: 108/γ
Ταξινόμηση: ενδυμασία, ένδυμα, πανωφόρι (επενδύτης)
Τυπολογία: χωρικό
Όνομα / Χαρακτηρισμός: πουκάμισο
Τοπικό ή άλλο όνομα: τσιπούνι
Μέρος συνόλου: όχι
Αυθεντικό: ναι
ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Διαστάσεις: Ύψος: 94 εκ.
Συντήρηση: όχι
Περιγραφή: Τσιπούνι[1] αμάνικος γιορτινός επενδύτης της ανδρικής παραδοσιακής φορεσιάς των Βλάχων Βελεστίνου Θεσσαλίας (λευκή). Φοριόταν πάνω από το γιλέκι και γινόταν από σαγιάκι, δίμιτο ή από χοντρό μάλλινο ύφασμα. Αποτελείται από α) το πανωκόρμι και β) το κάτω μέρος του με 28 λαγκιόλια, πτυχές ή πιέτες, που δίνουν αέρα και αρχοντιά στο ρούχο. Είναι μεσάτο και δεν κουμπώνει μπροστά. Έκαστο λαγκιόλι έχει μήκος 58 εκ. και πλάτος 24 εκ., που στο πάνω τους μέρος σβήνουν σε μικρότερο πλάτος 6 εκ. Το τσιπούνι φινίρεται με άσπρα μάλλινα γαϊτάνια και μεταξωτά κορδόνια, δημιουργώντας ωραία διακοσμητικά μοτίβα, εν είδη πέτου στο μπροστινό μέρος και στις μπροστινές κάτω γωνίες. Στο ύψος της τραχηλιάς έχει πλούσιο κέντημα που έχει δουλευτεί σε μαύρο φόντο, σχηματίζοντας σχηματοποιημένα μοτίβα, τα κλειδιά. Στην αριστερή του τσέπη φέρει τσέπη μικρή (για το ρολόι), γαρνιρισμένη με το ίδιο μεταξωτό άσπρο κορδόνι.
Οι περισσότεροι Βλάχοι του Βελεστίνου κατάγονταν από το Περιβόλι Γρεβενών και το τσιπούνι τους ήταν άσπρο. Αργότερα έγινε μαύρο, στολισμένο με σκούρο βυσσινί, μπορντό κέντημα και γαϊτάνι. Το επίσημο τσιπούνι είχε πίσω πολλές πτυχές, που έφθανε μέχρι και σαράντα. Το καθημερινό ήταν πιο απλό με τρία ίσια ορθά φύλλα και τέσσερα λοξά, ανά δυο σε κάθε πλευρά.
[1] Τσιπούνι, η λέξη προέρχεται από το γαλλικό μεσαιωνικό jupon, που σημαίνει αμπέχονο, κοντός επενδύτης, γιλέκο με μανίκια.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Υλικό: μάλλινο δίμιτο (αντικείμενο), μάλλινο γαϊτάνι, μεταξωτό κορδόνι (διάκοσμος)
Τεχνικές: υφαντό χειροποίητο (αντικείμενο), επίρραπτη, κέντημα (διάκοσμος)
Κατασκευαστής: Τερζήδες Θεσσαλίας
Χρόνος κατασκευής: αρχές 20ού αιώνα
Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό διαμέρισμα: Βελεστίνο Μαγνησίας Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία
ΧΡΗΣΗ
Χρήστης: άνδρας
Ηλικία: νέος
Κοινωνική ηλικία: –
Πληθυσμιακή / πολιτισμική / εθνοτική ομάδα: –
Περίοδος χρήσης: –
Χρόνος χρήσης: αρχές 20ού αιώνα
Περίσταση χρήσης: επίσημη
Σκοπός χρήσης: –
Τοποθεσία χρήσης. Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό Διαμέρισμα: Βελεστίνο Μαγνησίας. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία
ΑΠΟΚΤΗΣΗ
Τρόπος απόκτησης: αγορά
Προκάτοχος: άγνωστος
Πιθανή χρονολογία απόκτησης: 1965
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Παπαγεωργίου Γήσης, Ελληνικές Παραδοσιακές Φορεσιές: Θεσσαλία, εκδ. Μίλητος, Αθήνα 2011, σ. 104-116.
– Παπαντωνίου Ιωάννα, Ελληνικές Τοπικές Ενδυμασίες, ΠΛΙ, Ναύπλιο, 1996.
– Παπαντωνίου Ιωάννα, Η ελληνική ενδυμασία από την αρχαιότητα ως τις αρχές του 20ού αιώνα, ΠΛΙ, Ναύπλιο, 2000.
– Ελληνικές φορεσιές, πρόλογος Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν, εισαγωγή Μ. Λαδά-Μινώτου, Ντ. Γαγγάδη, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1993.
– Καπουρνιώτη Άσπα, Τσαλαπάτα Κάτια, Λύκειο των Ελληνίδων Βόλου, Ημερολόγιο 2004, σ. 36-7.
– Πρακτικά 1ου,2oυ, 3ου, 4ου,5ου, 6ου και 7ου Σεμιναρίων Λαογραφίας & Βλάχικων Παραδοσιακών Χορών-Ημερίδων Πανελληνίων Ανταμωμάτων, Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Βλάχων, Λάρισα 2005, σ.155-158.
– Χατζημιχάλη Αγγελική, Η ελληνική λαϊκή φορεσιά, τόμος Α΄. Επιστημονική επιμέλεια Τατιάνας Ιωάννου-Γιανναρά, επιμέλεια έκδοσης Άγγελος Δεληβορριάς, Εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 1978.
– Χατζημιχάλη Αγγελική, Η ελληνική λαϊκή φορεσιά, τόμος Β΄. Επιστημονική επιμέλεια Τατιάνας Ιωάννου-Γιανναρά, επιμέλεια έκδοσης Άγγελος Δεληβορριάς, Εκδόσεις Μέλισσα, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 1983.
– https://vlahoi.net/foresies/i-paradosiaki-foresia-tou-perivoliou
Ερευνητής: Άσπα Καπουρνιώτη, Νίκος Τσιμπλάκης
Ημερομηνία: 28/2/2024