ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ
Αριθμός Ταύτισης Αντικειμένου: 120/γ
Ταξινόμηση: ενδυμασία, ένδυμα, κεφαλόδεσμος
Τυπολογία: νησιώτικο
Όνομα / Χαρακτηρισμός: καπέλο
Τοπικό ή άλλο όνομα: φέσι
Μέρος συνόλου: όχι
Αυθεντικό: ναι
ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Διαστάσεις: Μήκος: 110 εκ. Πλάτος : 43 εκ. (μέσης), 450 εκ. (άνοιγμα περιφέρειας)
Συντήρηση: όχι
Περιγραφή: Φέσι ή φεσάκι (τύπος καλύμματος κεφαλής) της γυναικείας φορεσιάς του Πηλίου, σχήματος κυλινδρικού, με επίπεδη κορυφή, χωρίς γείσο, κατασκευασμένο από χονδρή τσόχα σε σκούρο κόκκινο. Κοσμείται από επίρραπτο τεπέ, διαμέτρου 10 εκ., χρυσοκέντητο (κεντιούνταν συνήθως από τους συρμακέσηδες), με περίτεχνη διακόσμηση από χρυσόνημα, μεταλλικές πούλιες, τιρτίρι και μεταλλικά τέλια, αποτελούμενη από ένα σύμπλεγμα πέντε ανθικών μοτίβων (ένα μεγαλύτερο στο κέντρο και τέσσερα μικρότερα στις γωνίες) που συνδέονται και πλαισιώνονται με διακοσμητικά μικρά μοτίβα, όπου στο πάνω μέρος κυριαρχεί χρυσοκεντημένο, επίσης, το σύμβολο του σταυρού και στην κάτω πλευρά μια καλοσχηματισμένη κορώνα, προφανώς αποδίδεται περιφραστικά το εθνόσημο του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, περιτριγυρισμένο με δάφνες. Το φεσάκι φοριόταν τσακιστό στην κορυφή του κεφαλιού. Από το ένα μέρος της στρογγυλής περιφέρειας του χρυσοκέντητου τεπέ κρατιόταν πλούσιο χρυσοκέντημα με μοτίβα με δάφνες και μικρά ανθικά μοτίβα, που κατέληγε σε φούντα μακριά από χρυσά κρόσσια, που κρέμονταν στα ξέπλεκα μαλλιά, μήκους 30 εκ. Το φέσι φέρει κοσμητική κεντητή ταινία με γαϊτάνι και τιρτίρι και ολόγυρα στο κάθετο μέρος του.
Επισημαίνεται ότι η γυναικεία φορεσιά του Πηλίου εξελίχτηκε αργά στο πέρασμα του χρόνου με πιθανές περιόδους στασιμότητας (Κ. Μακρής: 233). Περί τα τέλη του 19ου αιώνα πλησίασε τον τύπο της φορεσιάς Αμαλίας, που έτεινε να γίνει πανελλήνια. Οι απεικονίσεις της από τους περιηγητές συχνά αυθαιρετούν, δίνοντας ρομαντικές αναπαραστάσεις. Οι λαϊκές και λόγιες απεικονίσεις, παρά την αφαίρεση και τη σχηματοποίηση προσφέρουν πολλά στοιχεία από τις εξελικτικές της φάσεις.
Ειδικά για το φέσι, αρχικά περιβαλλόταν από το μαγνάδι, μαντίλι από τούλι ή λεπτό μεταξωτό ύφασμα, που αφού έκανε τον γύρο του κεφαλιού, κάλυπτε το διάστημα μεταξύ του τεπέ και του μετώπου. Μας παραδόθηκε ότι δενόταν με μισό φιόγκο μπροστά, λίγο πλαϊνά, αφήνοντας τις άκρες με τα κρόσσια να πέφτουν ελεύθερες στον ώμο, χωρίς αυτό πάντα να είναι σίγουρο (μαρτυρία της Αικ. Μοσχόβου, Πινακάτες Πηλίου, 1980). Στη συνέχεια, το μαγνάδι αντικαταστάθηκε από το μαφέσι, συνδυασμός δύο μαντιλιών σταμπωτών, με περίτεχνο και πολύπλοκο δέσιμο και με ζωηρά χρώματα για τις νέες και σκούρα για τις ηλικιωμένες. Τελικά, στα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας, αντικαταστάθηκε και το μαφέσι και επικρατεί το καλαμκερί ή καλεμκερί, είδος μαντηλιού σταμπωτού, αραχνοΰφαντο. Δηλαδή, μεγάλο μαντίλι διπλωμένο στα διαγώνια για να σχηματιστεί τρίγωνο, στολισμένο με μπιμπίλες που έφτιαχναν οι γυναίκες στο βελονάκι ή με κοπανέλια.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Υλικό: μάλλινη τσόχα (αντικείμενο), τιρτίρι, χρυσόνημα, μεταλλικές πούλιες και τέλλια (διάκοσμος)
Τεχνικές: υφαντό βιομηχανικό, επίρραπτη (αντικείμενο)
Κατασκευαστής: εργαστήρια του Πηλίου
Χρόνος κατασκευής: τέλη 19ου αιώνα
Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό διαμέρισμα: Μαγνησία, Πήλιο, Αγ. Γεώργιος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία
ΧΡΗΣΗ
Χρήστης: γυναίκα
Ηλικία: νέα
Κοινωνική ηλικία: –
Πληθυσμιακή / πολιτισμική / εθνοτική ομάδα: –
Περίοδος χρήσης: –
Χρόνος χρήσης: τέλη 19ου αιώνα
Περίσταση χρήσης: νυφική
Σκοπός χρήσης: –
Τοποθεσία χρήσης. Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό Διαμέρισμα: Μαγνησία, Πήλιο, Αγ. Γεώργιος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία
ΑΠΟΚΤΗΣΗ
Τρόπος απόκτησης: δωρεά
Προκάτοχος: Μαρία και Γεώργιος Γαλανός
Πιθανή χρονολογία απόκτησης: 2008
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Α. Καπουρνιώτη, Κ. Τσαλαπάτα, Λύκειο των Ελληνίδων Βόλου, Ημερολόγιο 2004, σ.13-15.
– Γιάνη Κορδάτου, Ιστορία της επαρχίας του Βόλου και της Αγιάς, εκδ. 20ός αιώνας, Αθήνα 1960, σ. 514-619.
– Λεύκωμα Ελληνικών Ενδυμασιών Μουσείου Μπενάκη, τόμος Α΄ Αθήνα 1948, πίν. 28.
– Κώστα Λιάπη «Η παλιά παραδοσιακή φορεσιά στον Αϊ-Γιώργη Νηλείας (Πηλίου)», ανάτυπο, Θ΄τόμος, Αρχείον Θεσσαλικών Μελετών, ΕΘΕ, Βόλος 1991.
– Κίτσου Μακρή, Η λαϊκή τέχνη του Πηλίου, εκδ. Μέλισσα, Αθήνα 1976, σ. 233-236-237, 240-245.
– Κίτσου Μακρή, Πηλιορείτικες φορεσιές, Βόλος 1949.
Αθ. Ταρσούλη, Ελληνικές Φορεσιές, 4ος Φάκελος, Αθήνα 1941, αρ.18 και 19.
– Ψηφιακά Αρχεία: https://promirion.wordpress.com/laografika και huffingtonpost.gr
Ερευνητής: Άσπα Καπουρνιώτη, Νίκος Τσιμπλάκης
Ημερομηνία: 9/4/2024