ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ
Αριθμός Ταύτισης Αντικειμένου: 125/α
Ταξινόμηση: ενδυμασία, ένδυμα, πουκάμισο
Τυπολογία: νησιώτικο
Όνομα / Χαρακτηρισμός: πουκάμισο
Τοπικό ή άλλο όνομα: π’κάμ’σο σκεπίτικο με το μαστραπά
Μέρος συνόλου: όχι
Αυθεντικό: ναι
ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Διαστάσεις: Μήκος: 108 εκ. Πλάτος : 61 εκ. (μέσης)
Συντήρηση: όχι
Περιγραφή: π’κάμ’σο σκεπίτικο υπόλευκο της φορεσιάς της Σκιάθου, προϊόν του μεταξοσκώληκα, του καματερού, ποδήρες. Αποτελείται από α) το πανωκόρμι, δηλαδή το κυρίως μεταξωτό σκεπίτικο πουκάμισο με τα μανίκια και β) από την βαμβακερή υπόλευκη ποδιά, η οποία είναι ραμμένη με ένα ενιαίο φύλλο μπρος-πίσω και από τη μέση και κάτω φαρδαίνει με την προσθήκη λαγκιολιών, δηλαδή τριγωνικών φύλλων που ράβονται στο πλάι. Η φούστα δεν φέρει διακόσμηση. Στο κυρίως πουκάμισο, στο στήθος φέρει κατακόρυφο άνοιγμα την τραχηλιά, μήκους 27 εκ. που κοσμείται με κεντητή περίτεχνη δαντέλα, γνωστή ως ανετουράλι (όπως της Σκοπέλου), με σχέδιο μαστραπά (ου μαστραπάς στην ντοπιολαλιά), που φινίρονται με δαντέλα στα κοπανέλια, τις φούντες χρυσές. Πιο συγκεκριμένα, αυτή της τραχηλιάς είναι η πιο εντυπωσιακή διακόσμηση του σκιαθίτικου πουκάμισου, που σχηματίζει «ολόχρυσες» κάθετες ταινίες, γνωστά ως ψαθιά, στις οποίες στα διάκενα της διακόσμησης καλύπτονται με χρυσοκέντημα «ανετουράλ» ή «ανιτουράλ» από το οποίο συχνά ονοματοδοτείται και το περίτεχνο αυτό ρούχο. Οι ταινίες αυτές σχηματίζουν δύο κάθετες όρθιες στήλες, που φινίρονται με ταινία χρυσή πλεκτή στα κοπανέλια, σε διάφορες σχεδιαστικές παραλλαγές, αλλά εδώ σχηματίζουν σχέδιο σκούφιες χρυσές. Το ανετουράλι, το είδος αυτό του χρυσοκεντήματος φιλοτεχνείται με τη βελονιά βαΐ, που προέρχεται από το ρήμα βαγίζω που σημαίνει λυγίζω, λαξεύω (Μ. Δελήτσικου-Παπαχρήστου:57). Η τεχνική αυτή ασκούνταν από ειδικές τεχνίτριες.
Τα μανίκια, ραμμένα κάθετα στον κορμό, μήκους 60 εκ. και πλάτους (άνοιγμα) 36 εκ. ενώνονται με τον υπόλοιπο κορμό με ριτζέλιασμα ή αρατζιδέλα χρυσή πλεκτή στα κοπανέλια από χρυσόνημα. Οι υπόλοιπες ενώσεις είναι κοσμημένες με μέριζες ή μέρτζες σε χρυσό. Κατά μήκος των μανικιών, δαντελωτή πάλι ένωση ενώνει τις δύο άκρες του υφάσματος, δίνοντας την εντύπωση ότι τα μανίκια δεν έχουν ραφή. Αυτής της τεχνικής οι χρυσές δαντέλες είναι γνωστές ως χρυσά πλεκτά στα κοπανέλια, σε διάφορες σχεδιαστικές παραλλαγές. Η άκρη των μανικών κοσμείται από την ίδια κεντητή χρυσοκέντητη ταινία με σχηματοποιημένο επαναλαμβανόμενο διάκοσμο, με βελονιές αποτελώντας ένα από τα γνωστά σχέδια των Τρικεριωτισσών κεντηστριών. Σημειώνεται ότι όλα τα κεντήματα της φορεσιάς έχουν φιλοτεχνηθεί στο γκιοργκέφι ή γκεργκέφι (από το τουρκικό Gergef, που σημαίνει ξύλινο τελάρο κεντήματος με ποδαράκια), στο στούμπο (στα κοπανέλια) ή και με τη βελόνα. Στην Σκιάθο η γυναικεία ενδυμασία φορέθηκε σχεδόν μέχρι και λίγο μετά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Υλικό: βαμβάκι, μετάξι (αντικείμενο), μεταξοκλωστή, χρυσοκλωστή (διάκοσμος)
Τεχνικές: υφαντό επιρράπτη, (αντικείμενο), δαντέλα χρυσή, κοπανέλι,δαντέλα με βελόνι, κοπανέλι, κεντητή ένωση, μέρτζες, δαντελωτή ένωση, ριντιζέλες, κέντημα ανεβατό, πλακέ, ίση βελονιά κουκίδα, βελονιά βαΐ (διάκοσμος)
Κατασκευαστής: γυναίκες της Σκιάθου, τερζήδες
Χρόνος κατασκευής: αρχές 20ού αιώνα
Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό διαμέρισμα: Μαγνησία, Σκιάθος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία, Β. Σποράδες
ΧΡΗΣΗ
Χρήστης: γυναίκα
Ηλικία: νέα
Κοινωνική ηλικία: –
Πληθυσμιακή / πολιτισμική / εθνοτική ομάδα: –
Περίοδος χρήσης: –
Χρόνος χρήσης: αρχές 20ου αιώνα
Περίσταση χρήσης: γιορτινή
Σκοπός χρήσης: –
Τοποθεσία χρήσης. Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό Διαμέρισμα: Μαγνησία, Σκιάθος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία, Β. Σποράδες
ΑΠΟΚΤΗΣΗ
Τρόπος απόκτησης: αγορά
Προκάτοχος: Ματούλα Μπουροδήμου
Πιθανή χρονολογία απόκτησης: 2011
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Δελήτσικου-Παπαχρίστου Μ., Η παραδοσιακή φορεσιά της Σκοπέλου, Δήμος Σκοπέλου 2005.
– Ελληνικές φορεσιές, πρόλογος Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν, εισαγωγή Μ. Λαδά-Μινώτου, Ντ. Γαγγάδη, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1993, σ. 28-29.
– Α. Καπουρνιώτη, Κ. Τσαλαπάτα, Λύκειο των Ελληνίδων Βόλου, Ημερολόγιο 2004, σ.24-26.
– Πολίτου Ξένια, «Οι φορεσιές των Βορείων Σποράδων και του Τρικεριού», στο Ημερολόγιο του Λυκείου των Ελληνίδων Αθηνών, Αθήνα, 2001.
– Γ. Α. Ρήγα, Σκιάθου Λαϊκός Πολιτισμός, Ελληνικά, Περιοδικόν Σύγγραμμα Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, Παράρτημα , τεύχ. Δ΄, Θεσσαλονίκη 1970, σ. 349-384.
– Χατζημιχάλη Αγγελική, Ελληνικαί Εθνικαί Ενδυμασίαι, τόμος Α΄Β΄, 1948-1954, Αθήνα.
Ερευνητής: Άσπα Καπουρνιώτη, Νίκος Τσιμπλάκης
Ημερομηνία: 11/4/2024