ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ
Αριθμός Ταύτισης Αντικειμένου: 118/λ
Ταξινόμηση: ενδυμασία, ένδυμα, υφασμάτινο διακοσμητικό στοιχείο
Τυπολογία: νησιώτικο αναγεννησιακού τύπου
Όνομα / Χαρακτηρισμός: κεφαλόδεσμος
Τοπικό ή άλλο όνομα: σάλπα
Μέρος συνόλου: όχι
Αυθεντικό: ναι
ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Διαστάσεις: Μήκος: 13 εκ. Πλάτος : 19 εκ.
Συντήρηση: όχι
Περιγραφή: Η σάλπα, τα στραβά ή φτι, στολίδι και μέρος του κεφαλόδεσμου της σκοπελίτικης φορεσιάς, μπαίνει δεξιά στο κεφάλι, στο πλάι και κάπως λοξά έτσι ώστε να προεξέχει από όλο τον κεφαλόδεσμο. Τοποθετείται πριν τη μαντήλα. Είναι δίλοβη (ενίοτε και μονόλοβη). Εσωτερικά ενισχύεται με τρόπο ώστε να στέκεται άκαμπτη ενώ στην στενή της πλευρά στηρίζεται στο καπιτσέλι. Το μέρος αυτό του κεφαλόδεσμου απηχεί τον φιόγκο του δεσίματος, όπως τον έκαναν παλιά, όταν φορούσαν και το φοτί, μια μαντήλα επιμήκη, απ’ όπου προέρχεται και η ονομασία σάλπα (εσάρπα). Η δίλοβη σάλπα είναι φτιαγμένη από μετάξι λευκό (ατλάζι). Πίσω είναι ενισχυμένη με βαμβακερό ύφασμα. Ο κάθε της λοβός έχει κοσμηθεί με κλαδάκι με ανοικτοπράσινους μίσχους και μπουμπούκια ροζ, κόκκινα, θαλασσιά και ανοικτά πράσινα. Η μια πλευρά φέρει τρία αστερόσχημα ανθικά μοτίβα, από ένα σε κάθε λοβό, και ένα τρίτο με περιγράμματα φτιαγμένα από τιρτίρι στριφτό. Το κεντρικό ανθικό μοτίβο περιβάλλεται από δύο κλαδιά με ροζ μπουμπούκια στην κορυφή. Ανάμεσά τους και άλλα πολύχρωμα ανθάκια και ελικοειδή φυλλωτά σχήματα. Όλη την επιφάνεια της σάλπας κοσμούν πούλιες μεταλλικές. Οι απολήξεις της κοσμούνται από ανοικτοπράσινες και κόκκινες βελονιές και σπαράγματα από δαντελωτή διακόσμηση από τιρτίρι. Χρυσά κρόσσια στις άκρες.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Υλικό: Χρυσοκλωστή, μεταξοκλωστή, χρυσές πούλιες, τιρτίρι, ψεύτικα μαργαριτάρια, μετάξι (αντικείμενο)
Τεχνικές: υφαντό βιομηχανικό, (αντικείμενο), επίρραπτη, χρυσοκέντημα (διάκοσμος)
Κατασκευαστής: γυναίκες της Σκοπέλου
Χρόνος κατασκευής: τέλη 19ου αιώνα
Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό διαμέρισμα: Μαγνησία, Σκόπελος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία, Β. Σποράδες
ΧΡΗΣΗ
Χρήστης: γυναίκα
Ηλικία: νέα
Κοινωνική ηλικία: –
Πληθυσμιακή / πολιτισμική / εθνοτική ομάδα: –
Περίοδος χρήσης: –
Χρόνος χρήσης: τέλη 19ου αιώνα
Περίσταση χρήσης: γιορτινή
Σκοπός χρήσης: –
Τοποθεσία χρήσης. Χώρα: Ελλάδα. Γεωγραφικό Διαμέρισμα: Μαγνησία, Σκόπελος. Ευρύτερη περιοχή: Θεσσαλία, Β. Σποράδες
ΑΠΟΚΤΗΣΗ
Τρόπος απόκτησης: δωρεά
Προκάτοχος: Μάρω Μαυρογιάννη –Ροδοπούλου & Μάγδα Μαυρογιάννη
Πιθανή χρονολογία απόκτησης: 2008
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Αχνάρια μεγαλοπρέπειας, μια νέα ματιά στην παράδοση της ελληνικής γυναικείας φορεσιάς, (επιμ. Ι. Παπαντωνίου) κείμενα:Ν. Μαχά-Μπιζούμη, Σ. Παντουβάκη, Ι. Παπαντωνίου, Μ. Πασσά-Κώτσου, Μ. Πήχου, Ξ. Πολίτου, Α. Ρουμελιώτη, έκδ. Γ. & Ν. Λαιμού, Ντ. & Κ. Καρούση, Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου, 2014, σ. 120-127.
– Μ. Δελήτσικου-Παπαχρίστου, Η παραδοσιακή φορεσιά της Σκοπέλου, Δήμος Σκοπέλου 2005.
– Ελληνικές Φορεσιές, πρόλογος Ι.Κ. Μαζαράκης-Αινιάν, εισαγωγή Μ. Λαδά-Μινώτου, Ντ. Γαγγάδη, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1993, σ. 30-31.
– Α. Καπουρνιώτη, Κ. Τσαλαπάτα, Λύκειο των Ελληνίδων Βόλου, Ημερολόγιο 2004, σ.27-33.
– Ι. Παπαντωνίου, Ελληνικές Φορεσιές, ΠΛΙ, Ναύπλιο 1981, σ. 24.
– Ι. Παπαντωνίου, «ένα κομμάτι ύφασμα» στο Πτυχώσεις. Από το αρχαίο ελληνικό ένδυμα στη μόδα του 21ου αιώνα, τεύχ.51-61, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα & Οργανισμός Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού Α.Ε., Αθήνα 2004.
– Αδ. Σάμψων, «Η λαϊκή φορεσιά της Σκοπέλου και Αλοννήσου, Αρχείον Θεσσαλικών Ερευνών, τόμ.5, ΕΘΕ, Βόλος 1970.
Ερευνητής: Άσπα Καπουρνιώτη, Νίκος Τσιμπλάκης
Ημερομηνία: 1/4/2024